https://janb.guilan.ac.ir/ تغذیه آبزیان fa daily 1 Tue, 04 Nov 2025 00:00:00 +0330 Tue, 04 Nov 2025 00:00:00 +0330 https://janb.guilan.ac.ir/article_9116.html این مطالعه با هدف بررسی تأثیر سطوح مختلف نانوذرات سلنیوم (Se-NPs) و نانوذرات آهن (Fe-NPs) بر ساختار بافت روده فیل­ماهی (Huso huso) پرورشی انجام شد. تعداد 135 عدد فیل­ماهی پرورشی (با میانگین وزنی 3/32 ± 4/276 گرم و میانگین درازای کل 2 ± 40 سانتی متر) به طور تصادفی در 27 مخزن فایبر­گلاس در 9 تیمار مختلف با 3 تکرار توزیع شدند. تیمارها شامل تیمار 1: شاهد (بدون افزودن نانوذرات)، تیمار 2: mg/kg Se-NPs 1، تیمار 3: mg/kg Se-NPs 2، تیمار 4: mg/kg Fe-NPs 100، تیمار 5: mg/kg Fe-NPs 100 + mg/kg Se-NPs 1، تیمار 6: mg/kg Fe-NPs 100 + mg/kg Se-NPs 2، تیمار 7: mg/kg Fe-NPs 200، تیمار 8: mg/kg Fe-NPs 200 + mg/kg Se-NPs 1، تیمار 9: mg/kg Fe-NPs 200 + mg/kg Se-NPs 2 بود. میزان غذادهی به ماهی­ها در طی دوره پرورشی بر اساس وزن و درجه‌حرارت آب 3-2% زی‌توده بود و روزانه در سه نوبت (ساعات 8، 15 و 21) و به مدت 8 هفته انجام شد. در پایان آزمایـش از بافت روده شـش ماهی از هر تیمار نمونه‌برداری شد. نمونه­ها طبـق روش استاندارد بافت­شناسی با استفاده از دستگاه عمل­آوری بافت، آبگیری، شفاف‌سازی، پارافینه و قالب­گیری شدند. سپس توسط دستگاه میکروتوم برش داده شد و با روش هماتوکسیلین-ائوزین (H&E) رنگ‌آمیزی و توسط میکروسکوپ نوری بررسی شدند. آسیب­های مشاهده شده در بافت روده شامل استحاله (دژنراسیون) پرزها، نفوذ یاخته های التهابی در لایه زیر مخاطی، نفوذ یاخته های التهابی در لایه عضلانی، پرخونی (زیر لایه سروزی) و نکروز در لایه عضلانی بود. در مجموع کمترین میزان آسیب در تیمار 5 (برابر با شاهد) و سپس تیمار 8 مشاهده شد. نتایج نشان می‌دهد که استفاده تلفیقی از نانوذرات آهن و سلنیوم به ترتیب با دوزهای 100 میلی‌گرم نانوذره آهن و 1 میلی‌گرم نانوذره سلنیوم در هر کیلوگرم جیره غذایی فیل‌ماهی مناسب‌تر است. https://janb.guilan.ac.ir/article_9118.html مواد غذایی با منشأ آبزیان بخش مهمی از سفره غذایی انسان را تشکیل می‌دهند و آبزی‌پروری یکی از اجزای مهم در امنیت غذایی جهان به‌حساب می‌آید. صنعت آبزی‌پروری با چالش‌های متعددی در زمینه ایمنی خوراک مواجه است که می‌تواند بر سلامت موجودات آبزی و ایمنی محصولات غذایی مشتق شده از آن‌ها تأثیر بگذارد. هدف این مقاله، بررسی چالش‌های چندوجهی مرتبط با ایمنی خوراک در آبزی‌پروری و پیشنهاد راه‌حل‌های بالقوه با استفاده از طیف وسیعی از منابع علمی است. شیوه‌های آبزی‌پروری به­طور قابل‌توجهی در چند دهه گذشته به دلیل افزایش تقاضا برای ماهی و محصولات دریایی تکامل‌یافته است. با وجود این، این شیوه‌ها به‌ویژه در مورد آلودگی خوراک آبزیان بدون چالش نخواهند بود. آلودگی‌های شیمیایی در منابع اولیه و محصول نهایی خوراک آبزیان از ابعاد مختلفی از جمله سموم قارچی، فلزات سنگین و میکروپلاستیک‌ها بررسی می‌شوند که می‌توانند اثرات مضری بر روی موجودات آبزی و سلامت انسان داشته باشد. تأثیر فلزات سنگین بر سلامت ماهی موضوعی است که در سال‌های اخیر توجه زیادی را به خود جلب کرده است. فلزات سنگین مانند جیوه، سرب، کادمیوم، آرسنیک وکروم آلاینده‌های محیطی پایداری هستند که می‌توانند در اکوسیستم‌های آبی انباشته شوند و از طریق مصرف ماهی‌های آلوده اثرات مضری بر سلامت ماهی و متعاقباً سلامت انسان داشته باشند. تجمع زیستی این فلزات در بافت‌های آبزیان خطرات جدی به همراه دارد، زیرا می‌توانند عملکردهای فیزیولوژیک و توانایی‌های تولیدمثلی را مختل کنند که متعاقباً منجر به اختلالات سلامتی هم در موجودات آبزی و هم در انسان خواهند شد. همچنین باید در مراحل ساخت صنعتی و در فرآیندهای تولید خوراک در کارخانه‌های تولید خوراک آبزیان نکات نظارتی در غالب استاندارهای تولید بهداشتی اجرا شود. https://janb.guilan.ac.ir/article_9119.html پودر چربی به عنوان یک چربی با اسیدهای چرب اشباع و هضم‌پذیری کم است. لذا استفاده از مکمل‌های مناسب شاید بتواند امکان جایگزینی این منبع چربی را در جیره افزایش دهد. هدف از تحقیق حاضر بررسی تأثیر تورین بر رشد، ترکیب بدن و هضم­پذیری چربی ماهی قزل­آلای رنگین­کمان (Oncorhynchus mykiss) تغذیه شده با پودر چربی بود. جیره‌های آزمایشی (40% پروتئین و 23% چربی) شامل کنترل مثبت حاوی روغن ماهی و روغن کانولا و دیگر جیره‌ها شامل پودر چربی g/kg 76 و تورین در سطوح صفر (کنترل منفی)، 5، 10 و g/kg  20 بود. 225 قطعه قزل‌آلای رنگین‌کمان با میانگین وزنی 03/0 ± 12 گرم به مدت 58 روز با جیره­های آزمایشی تغذیه شدند. نتایج حاصله نشان داد افزودنg/kg  20 تورین به جیره حاوی پودر چربی منجر به افزایش معنی­دار درصد افزایش وزن بدن و نرخ رشد ویژه در مقایسه با جیره کنترل منفی فاقد تورین شد (05/0>P)؛ در حالی که ضریب تبدیل غذایی، غذای مصرف شده، کارایی پروتئین، فاکتور وضعیت و بازماندگی ماهیان تحت تأثیر جیره‌های آزمایشی قرار نگرفت (05/0<P). همچنین، پروتئین و چربی بدن ماهیان تغذیه ‌شده با g/kg 20 تورین در مقایسه با کنترل منفی افزایش یافت (05/0>P). خاکستر بدن در جیره کنترل مثبت به طور معنی‌‌داری بالاتر از جیره کنترل منفی بود (05/0>P). علاوه بر این، هضم‌پذیری پروتئین و خاکستر در تیمارهای دارای تورین g/kg 20 بیشترین مقدار و در تیمار کنترل منفی کمترین مقدار بود. با توجه به نتایج این تحقیق، افزودنg/kg  20 تورین به عنوان مناسب‌ترین سطح مکمل به جیره حاوی 70% پودر چربی در قزل­آلا اثرات مثبت معنی‌داری بر رشد، ترکیب بدن و هضم­پذیری چربی دارد. https://janb.guilan.ac.ir/article_9147.html ترکیبات زیست‌فعال موجود در گیاهان، به واسطه دارا بودن خواص ضد‌اکسایشی و ضدالتهابی، نقش مهمی در تغذیه آبزیان دارند. این ترکیبات با تأثیر بر ساز و کارهای فیزیولوژیک، مانند تقویت دستگاه ایمنی، می‌توانند عملکرد زیستی و مقاومت ماهی‌ها در برابر عوامل استرس‌زا را ارتقا دهند. مطالعه حاضر به منظور بررسی اثر عصاره گیاه پیچک بر عملکرد رشد و شاخص‌های ایمنی موکوس در ماهی قزل آلای رنگین کمان طراحی شد. تعداد 240 عدد ماهی قزل آلای رنگین کمان با وزن اولیه 35/0 ± 39/6 گرم در 12 عدد آکواریوم با تراکم 20 ماهی در هر مخزن ذخیره سازی شدند و با چهار جیره آزمایشی شامل مقدار صفر (گروه شاهد)، 100، 150 و 200 میلی‌گرم عصاره پیچک به ازای هر کیلوگرم خوراک به مدت 8 هفته تغذیه شدند. نتایج نشان داد که وزن نهایی، افزایش وزن، میانگین افزایش وزن روزانه و نرخ رشد ویژه به طور قابل توجهی تحت تأثیر جیره­های آزمایشی قرار گرفتند و بیشترین رشد در تیمار تغذیه شده با تیمار 200 مشاهده شد. بعد از هشت هفته، به مدت 24 ساعت غذادهی قطع و از هر مخزن چهار ماهی به صورت تصادفی انتخاب، نمونه موکوس جمع­آوری، و لایزوزیم، پروتئین کل، ایمنوگلوبولین کل و کمپلمان بررسی شد. نتایج در پایان آزمایش نشان داد که سطوح ایمونوگلوبولین کل، لایزوزیم و پروتئین کل در موکوس ماهی­های تغذیه شده با سطوح مختلف عصاره پیچک افزایش یافت و بالاترین میزان در تیمار 150 میلی­گرم به دست آمد. سطوح مختلف عصاره پیچک اثر معناداری بر کمپلمان داشته و بیشترین میزان در ماهی­های تغذیه شده با تیمار 150 میلی‌گرم مشاهده شد. نتایج نشان داد که این مکمل غذایی در دوز بهینه (تیمار 200 میلی‌گرم) پتانسیل بهبود ایمنی ذاتی را در ماهی قزل آلای رنگین کمان دارند و توصیه می‌شود که از این ترکیبات برای آبزی‌پروری پایدار استفاده شود. https://janb.guilan.ac.ir/article_9135.html اخیراً به سلنیوم (Se) در تغذیه آبزیان به ­طور قابل ملاحظه ­ای توجه شده است. در این تحقیق، اثرات هفت نوع جیره غذایی شامل 1- 3/0 میلی­ گرم سلنیوم سلمکس، 2- 1 میلی­ گرم سلنیوم سلمکس، 3- 3/0 میلی ­گرم سلنیوم سلنوسورس، 4- 1 میلی­ گرم سلنیوم سلنوسورس، 5- 3/0 میلی­ گرم سلنیوم سلپلکس، 6- 1 میلی گرم سلنیوم سلپلکس در هر کیلوگرم غذا و 7- شاهد فاقد مکمل سلنیومی در کپور معمولی (Cyprinus carpio) مطالعه شد. پرورش در قالب طرح کاملاً تصادفی و با دو تکرار برای هر تیمار، به مدت 52 روز در مخازن گرد 250 لیتری و هر مخزن با تراکم 31 قطعه ماهی به وزن آغازین 32/0 ± 61/1 گرم (میانگین ± انحراف معیار) انجام شد. تفاوت معنی­ داری از لحاظ وزن ماهی­ ها، درازای استاندارد و ضریب چاقی مشاهده نشد (05/0<P). سلنیوم مخمری اثر معنی­ داری بر نرخ زنده ­مانی طی دوره پرورش و میزان ماده خشک، پروتئین خام و چربی خام لاشه نداشت (05/0<P)، اما تغذیه با 3/0 میلی­ گرم سلنیوم به صورت سلنوسورس سبب کاهش معنی­ دار درصد خاکستر لاشه شد (01/0>P). پس از مواجهه با استرس شوری و قطع هوادهی (استرس شدید)، تفاوت معنی­ داری از لحاظ مدت زنده ماندن ماهیان (دامنه 149 تا 182 دقیقه) مشاهده نشد (05/0<P)، اما بعد از مواجهه با استرس شوری همراه با هوادهی (استرس با شدت کمتر)، در تیمارهای تغذیه شده با 3/0 میلی­ گرم سلنیوم به صورت سلمکس یا سلپلکس، افزایش معنی­ دار مدت زنده ماندن (به­ ترتیب برابر با 239 و 245 دقیقه در مقایسه با 208 دقیقه در تیمار شاهد) مشاهده شد (05/0>P). در مجموع، استفاده از سلنوسورس در جیره کپور معمولی مفید نبوده و مصرف سلمکس یا سلپلکس در سطح 3/0 میلی­ گرم سلنیوم در هر کیلوگرم جیره برای افزایش مقاومت در برابر استرس توصیه می ­شود. https://janb.guilan.ac.ir/article_9162.html کپور علفخوار (Ctenopharyngodon  idella) یکی از مهمترین ماهیان پرورشی در دنیا محسوب می‌شود. از عوامل مهم توسعه آبزی‌پروری ارائه جیره ‌غذایی مناسب است که نیازمندی­های غذایی ماهی را تأمین کند و باید تا حد ‌امکان ارزان باشد. در این تحقیق، تأثیر سطوح مختلف کنجاله سویا و کانولا بر فراسنجه‌های رشد و ترکیب لاشه بچه ماهیان کپور ‌علفخوار (12/1 ± 56/7 گرم) به مدت 60 روز بررسی شد. آزمایش­ها در مخازن فایبر‌گلاس 100 لیتری حاوی 7 عدد ماهی انگشت­قد در 3 تکرار انجام و در مجموع 9 مخزن آزمایشی در سه تیمار شامل تیمار 1: جیره حاوی 5/24% کنجاله سویا و 5/24% کنجاله کانولا؛ تیمار 2: جیره حاوی 29% کنجاله کانولا و 21% کنجاله سویا؛ و تیمار 3: جیره حاوی 28% کنجاله سویا و 20% کانولا به‌صورت کاملاً تصادفی تقسیم­بندی شدند. با توجه به نتایج، بین تیمارها از نظر میانگین ضریب تبدیل غذایی (FCR)، نرخ رشد ویژه (SGR)، و درصد افزایش وزن (WG) اختلاف معنی­دار مشاهده شد (05/0P<). کمینه WG در تیمار 2 (با میانگین ‌179/13 ± 39/58 گرم) و بیشینه آن در تیمار 3 (با میانگین 4/2 ± 91/89 گرم) مشاهده شد. همچنین، کمینه SGR در تیمار 2 ( 15/0 ± 7/0‌) و بیشینه آن در تیمار 3 ( 02/0 ± 06/1) دیده شد. کمینه میانگین FCR مربوط به تیمار 3 با میانگین 054/0 ± 09/2 و بیشینه آن مربوط به تیمار 2 با میانگین 09/1 ± 69/3 بود. هیچ اختلاف معنی­داری از نظر ترکیب بیوشیمیایی لاشه بچه‌ماهیان (پروتئین، چربی، خاکستر و رطوبت) در بین تیمار‌های مختلف مشاهده نشد (05/0<P). با توجه به نتایج به­دست آمده به نظر می‌رسد جیره‌ حاوی 28% کنجاله سویا و 20% کانولا، مناسب­ترین سطح کانولا و سویا در جیره بچه ماهیان کپور علفخوار است.